{"id":804,"date":"2014-02-07T15:33:47","date_gmt":"2014-02-07T13:33:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.erzurumname.com\/?p=804"},"modified":"2022-10-24T22:36:24","modified_gmt":"2022-10-24T19:36:24","slug":"fikir-yonuyle-dort-cesit-insan-tipi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.erzurumname.com\/?p=804","title":{"rendered":"Fikir Y\u00f6n\u00fcyle D\u00f6rt \u00c7e\u015fit \u0130nsan Tipi"},"content":{"rendered":"

1- kimi insanlar n\u00f6trd\u00fcrler; ne sevenleri vard\u0131r, ne de d\u00fc\u015fmanlar\u0131, ne sevgi ve ilgi uyand\u0131r\u0131rlar, ne de d\u00fc\u015fmanl\u0131k ve nefret. B\u00f6ylelerinin insanlar aras\u0131ndaki konumu “ta\u015f”lar\u0131nki gibidir. <\/span>Bu t\u00fcr insanlar, etkilemedikleri gibi etkilenmezler de ve belli bir tepkileri -olumlu veya olumsuz anlamda- yoktur. Ne iyilik edebilir, ne de k\u00f6t\u00fcl\u00fckte bulunabilirler. T\u0131pk\u0131 bir hayvan gibidirler, yemek yer, uyur, halk\u0131n aras\u0131nda dola\u015f\u0131rlar; t\u0131pk\u0131 koyun gibidirler, ne dostlar\u0131 vard\u0131r, ne d\u00fc\u015fmanlar\u0131, e\u011fer otuyla suyu muntazam veriliyorsa sevildi\u011finden de\u011fil, zaman\u0131 geldi\u011finde kesilip yenilece\u011findendir. O ne muhalefet eder, ne de taraf tutar. Bu tiplemenin hepsi tek t\u00fcrd\u00fcr: Kof ve bo\u015f! \u00c7\u00fcnk\u00fc her insan i\u00e7in sevmek ve sevilmek bir ihtiya\u00e7t\u0131r; ayn\u0131 \u015fekilde d\u00fc\u015fman\u0131 tan\u0131y\u0131p ona kar\u015f\u0131 durmak da insan i\u00e7in bir ihtiya\u00e7t\u0131r; oysa bu n\u00f6tr tipin b\u00f6yle bir ihtiyac\u0131 bile yoktur!<\/span><\/p>\n

2- Kimileri de \u00e7ekicili\u011fe sahip, ama iticilikten yoksun insanlard\u0131r. Herkesle samimi, herkesle dosttur b\u00f6yleleri; her s\u0131n\u0131ftan insanla \u00e7abucak kayna\u015f\u0131r, herkese kendisini sevdirir, herkes onu dost g\u00f6r\u00fcr ve kimse reddetmez. \u00d6ld\u00fc\u011f\u00fc zaman da ard\u0131ndan g\u00f6zya\u015f\u0131 d\u00f6kt\u00fcr\u00fcr ve mesela m\u00fcsl\u00fcmansa cenazesine epey kat\u0131lan\u0131 olur; budist ise pek sevilip say\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan cesedi sayg\u0131yla yak\u0131l\u0131r.<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/p>\n

Bir toplumda istisnas\u0131z her kesiminin ilgi ve be\u011fenisini kazanman\u0131n tek yolu sahtekarl\u0131k, yalan ve g\u00f6steri\u015ftir, herkese kendi nabz\u0131na g\u00f6re \u015ferbet vermektir.<\/span><\/p>\n

Belli bir inan\u00e7 ve gayesi olan d\u00fcr\u00fcst biri i\u00e7inse bu m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir; b\u00f6yle birinin dostu da olacakt\u0131r, d\u00fc\u015fman\u0131 da. Onunla ayn\u0131 fikir ve yolu payla\u015fanlar onu sevecek, fikrine ve yoluna kar\u015f\u0131 olanlarsa ondan ho\u015flanmayacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

H\u00fcmanizm ve salt insan severlik g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunan baz\u0131 h\u0131ristiyanlara g\u00f6re insano\u011flunun kemalinin doru\u011fu sevgidir, kemale eren insanda sadece sevgi vard\u0131r, bu nedenle de b\u00f6yle birinin sadece \u00e7ekici boyutu vard\u0131r, itici boyutu yoktur. Kimi budistler de b\u00f6yle bir inan\u00e7 ta\u015f\u0131yor olabilir.<\/span><\/p>\n

H\u0131ristiyan ve budist felsefede pek s\u0131k g\u00f6ze \u00e7arpan hususlardan biri sevgidir. Bu inan\u0131\u015flara g\u00f6re insan herkesi, her \u015feyi sevmeli, herkes de onu sevmelidir. Herkes sizi sevince, k\u00f6t\u00fcler bile sizi sevecektir, \u00e7\u00fcnk\u00fc sizden sevgi g\u00f6rm\u00fc\u015f olacaklard\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u0130slam dini de bir sevgi okuludur asl\u0131nda, nitekim Enbiya suresinin 197. ayetinde Peygamberimizin (s.a.a) b\u00fct\u00fcn alemler i\u00e7in yaln\u0131zca rahmet olarak g\u00f6nderildi\u011fine vurgu yap\u0131l\u0131r. Yani en tehlikeli d\u00fc\u015fmanlar\u0131 i\u00e7in bile bir rahmettir o; onlar\u0131 da sever.<\/span><\/p>\n

Ancak Kur’an’da emredilen bu sevgi, her insana ho\u015flanaca\u011f\u0131 \u015fekilde davranmak ve herkesin zevkini ok\u015fay\u0131p herkesin ilgisini kazanmak de\u011fildir asla. \u0130slami sevgi, herkesin her \u015feye ilgi duymas\u0131 veya kimsenin zevkine kar\u0131\u015f\u0131lmamas\u0131 de\u011fildir. Asl\u0131nda bu sevgi de\u011fil, ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck ve nifakt\u0131r. Sevgi, hakikatle birliktelik arzetmektir, hayra vesile olmak demektir; hayra vesile olacak \u015feyler yapmaksa pekala herkesin ho\u015funa gitmeyebilmektedir. Nitekim insan kimi zaman birini sevdi\u011finden onun hayr\u0131na olacak bir \u015fey yapmakta, ama muhatab\u0131, minnettar kalaca\u011f\u0131 yerde onun yapt\u0131\u011f\u0131 \u015feyden hi\u00e7 ho\u015flanmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in d\u00fc\u015fman kesilivermektedir! Kald\u0131 ki sevginin de daha makul ve mant\u0131kl\u0131 olan\u0131, belli bir ki\u015fi veya bireyin de\u011fil, b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k aleminin hayr\u0131na olan \u015feyi yapmakt\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise bir grup veya bireye yap\u0131lan iyili\u011fin insanl\u0131k camias\u0131 i\u00e7in pekala zararl\u0131 ve k\u00f6t\u00fc bir sonu\u00e7 do\u011furmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr!<\/span><\/p>\n

Nitekim insanl\u0131k tarihinde b\u00fcy\u00fck \u0131slah\u00e7\u0131lar\u0131n yapt\u0131klar\u0131na bak\u0131n\u0131z; toplumlar\u0131n \u00f6rf ve kurallar\u0131n\u0131 \u0131slah etmekte, bu yolda olmad\u0131k s\u0131k\u0131nt\u0131 ve dertlere katlanmakta, ama kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda insanlar, hi\u00e7bir te\u015fekk\u00fcrde bulunmad\u0131klar\u0131 gibi eziyet ve d\u00fc\u015fmanl\u0131k g\u00f6stermektedirler!<\/span><\/p>\n

Binaenaleyh sevgi, her zaman insanlar\u0131 kazanmaya vesile olmayabilir, hatta kimi zaman g\u00f6sterilen sevgiler insanlar\u0131n hi\u00e7 ho\u015funa gitmeyebilir, uzakla\u015fmalar\u0131na sebep olabilir ve hatta hatta kitleleri sizin aleyhinize ayakland\u0131rabilir!<\/span><\/p>\n

Dahas\u0131, sevgi insano\u011flunun yegane kurtulu\u015f re\u00e7etesi de\u011fildir. Kimi huy ve karakterler i\u00e7in \u015fiddet de \u015fartt\u0131r; yeri geldi\u011finde sava\u015f, m\u00fccadele ve d\u0131\u015flama da sevgi kadar \u015fart ve elzemdir. \u0130slam dini hem sevgi ve \u00e7ekicilik dinidir, hem kar\u015f\u0131 koyma ve iticilik dini!<\/span><\/p>\n

Bu k\u0131sa a\u00e7\u0131klamadan sonra \u015fimdi tekrar konumuza d\u00f6n\u00fcp \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc grubu inceleyelim:<\/span><\/p>\n

3- Kimi insanlar da vard\u0131r ki cazibe ve \u00e7ekicilikleri yoktur, sadece iticilikleri vard\u0131r; d\u00fc\u015fman kazan\u0131rlar ama dost edinemezler. \u0130nsanlar\u0131 k\u0131rmas\u0131n\u0131 bilir, ama kazanmas\u0131n\u0131 beceremezler. Bu tipler de eksiktirler; insani hasletleri  noksand\u0131r bunlar\u0131n. Zira insani hasletler gere\u011fince, az da olsa onlar\u0131 seven, iyi olarak tan\u0131yan birilerinin olmas\u0131 gerekir; bir toplumda \u00e7ok az da olsa iyi insanlar daima vard\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc. B\u00fct\u00fcn insanlar k\u00f6t\u00fc olsalard\u0131, bu d\u00fc\u015fmanl\u0131klar adalet ve hakikatin delili olurdu. Halbuki hi\u00e7bir zaman b\u00fct\u00fcn insanlar iyi olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, k\u00f6t\u00fc de olmam\u0131\u015ft\u0131r. Herkesi kendisine d\u00fc\u015fman eden biri, bizzat hatal\u0131 veya k\u00f6t\u00fc demektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yap\u0131s\u0131nda az da olsa birtak\u0131m iyi y\u00f6nler bulunan birinin hi\u00e7 dostu ve seveni olmamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu t\u00fcr insanlarda olumlu boyut hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131ndand\u0131r ki hi\u00e7 kimse onlar\u0131 sevmez. B\u00f6ylelerinin varl\u0131\u011f\u0131 ba\u015ftan sona tats\u0131z oldu\u011fu i\u00e7in ba\u015fkalar\u0131na da elbette ki tat veremez, herkese tats\u0131z gelirler. Birine veya birilerine ho\u015f ve tatl\u0131 gelebilecek hi\u00e7bir olumlu boyut yoktur b\u00f6ylelerinin yap\u0131s\u0131nda. Ali (a.s) \u015f\u00f6yle der:<\/span><\/p>\n

“\u0130nsanlar\u0131n en g\u00fc\u00e7s\u00fcz\u00fc dost bulmada g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekendir, ondan daha g\u00fc\u00e7s\u00fcz\u00fc ise, dostlar\u0131n\u0131 yitirip yapayaln\u0131z kaland\u0131r.”<\/span><\/p>\n

4- Kimi insanlarsa hem \u00e7ekicidirler, hem itici. Bu t\u00fcr insanlar belli bir fikir ve inanca sahiptirler, belli prensipleri vard\u0131r, inan\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar, kimi insanlar\u0131n ilgisini kazan\u0131r, g\u00f6n\u00fcllere taht kurarlar; kimi insanlar\u0131nsa tepkisini \u00e7eker, onlar\u0131 uzakla\u015ft\u0131r\u0131rlar kendilerinden. B\u00f6yle insanlar\u0131n hem dostlar\u0131, hem d\u00fc\u015fmanlar\u0131 vard\u0131r; hem taraftarlar\u0131, hem muhalifleri vard\u0131r.<\/span><\/p>\n

Ancak, bu tipler de farkl\u0131 durumlarda olabilirler. Kiminde \u00e7ekicilik ve iticilik e\u015fit \u00f6l\u00e7\u00fclerde vard\u0131r, kiminde zay\u0131ft\u0131r, kiminde biri di\u011ferinden az veya \u00e7oktur. \u015eahsiyet ve ki\u015fili\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fc insanlar, hem cazibesi, hem iticili\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fc olan insanlard\u0131r. Hatta g\u00fc\u00e7l\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn de \u00f6l\u00e7\u00fcleri vard\u0131r; bazen o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ki\u015filik vard\u0131r ki, sevenleri onun i\u00e7in canlar\u0131n\u0131 feda eder, u\u011frunda \u00f6lmek i\u00e7in can atarlar; d\u00fc\u015fmanlar\u0131 da ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde serttirler, onlar\u0131 ortadan kald\u0131rabilmek i\u00e7in canlar\u0131ndan ge\u00e7meyi kolayl\u0131kla g\u00f6ze al\u0131rlar. Bu, bazen \u00f6ylesine g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr ki \u00f6ld\u00fckten sonra bile cazibe ve iticilikleri insanlar\u0131 etkilemeye devam eder, as\u0131rlar boyu geni\u015f bir yelpazede s\u00fcregiden bir etkinlik sergiler. \u00dc\u00e7 boyutlu \u00e7a\u011fr\u0131lar, nas\u0131l peygamberlere mahsus bir olaysa, bu \u00fc\u00e7 boyutlu \u00e7ekicilik ve iticilik t\u00fcr\u00fc de sadece evliyalara mahsus bir kemal derecesidir.<\/span><\/p>\n

Di\u011fer taraftan, bu insanlar\u0131n hangi tiplerin ilgisini \u00e7ekti\u011fini, hangi tiplerin tepkisine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 da incelemek gerekir. Mesela bazen bilgili insanlar\u0131 cezbeder, cahilleri kendilerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131rken, bazen bunun tam tersini yaparlar. Bu tiplerden kimi sayg\u0131n insanlar\u0131 cezbedip \u015fahsiyetsizlerin tepkisini kazan\u0131rken, kimi de tam tersini yapar. K\u0131sacas\u0131 kimlerin sevgisini, kimlerin tepkisini kazand\u0131\u011f\u0131na bakarak bu g\u00fc\u00e7l\u00fc karakterin ne t\u00fcr g\u00fc\u00e7l\u00fc (olumlu mu, olumsuz mu) bir karakter oldu\u011funu anlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/span><\/p>\n

Evet, her ki\u015filik, kendine benzer olanlar\u0131 \u00e7eker; benzemeyenleri de iter. Adalet ve \u015ferefle yo\u011frulmu\u015f bir ki\u015filik, haktan yana \u015ferefli insanlar\u0131n ilgisini \u00e7eker, zevk ve e\u011flence d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc \u015ferefsiz ve al\u00e7ak tipleriyse kendinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131r; ikiy\u00fczl\u00fc d\u00fcnya d\u00fc\u015fk\u00fcnlerinin tepkisini kazan\u0131r. Keza cani bir tip de kendisi gibilerin ilgisini \u00e7eker, canileri etraf\u0131nda toplar ve iyileri uzakla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/span><\/p>\n

Bir di\u011fer nokta da bu \u00e7ekim veya itim g\u00fcc\u00fcn\u00fcn miktar\u0131d\u0131r. T\u0131pk\u0131 Newton \u00e7ekim kanunundaki gibi bir maddenin \u00f6zg\u00fcl a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla di\u011fer madde aras\u0131ndaki uzakl\u0131k nas\u0131l \u00e7ekim g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131r\u0131p eksiltiyorsa, insanlar\u0131n \u00e7ekicili\u011fi de, \u00e7ekicilik sahibi \u015fah\u0131s taraf\u0131ndan kaynaklanan g\u00fcce g\u00f6re de\u011fi\u015fir.<\/span><\/p>\n

Murtaza…<\/p>\n

 <\/span><\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1- kimi insanlar n\u00f6trd\u00fcrler; ne sevenleri vard\u0131r, ne de d\u00fc\u015fmanlar\u0131, ne…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1541,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,26],"tags":[348,158,347],"class_list":["post-804","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-makaleler","tag-cekicilik","tag-insan","tag-iticilik","wpcat-1-id","wpcat-26-id"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/804","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=804"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/804\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1542,"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/804\/revisions\/1542"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1541"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=804"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=804"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=804"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}