{"id":996,"date":"2015-02-20T21:45:17","date_gmt":"2015-02-20T19:45:17","guid":{"rendered":"http:\/\/www.erzurumname.com\/?page_id=996"},"modified":"2015-02-20T21:45:17","modified_gmt":"2015-02-20T19:45:17","slug":"sosyal-durum","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/www.erzurumname.com\/?page_id=996","title":{"rendered":"Sosyal Durum"},"content":{"rendered":"<div class=\"haberozeti\">\n<h3>K\u00fclt\u00fcr ve sanat Ya\u015fam, \u00f6rf ve adetler Erzurumlular y\u00fczy\u0131llarca hayvanc\u0131l\u0131k ve tar\u0131mla u\u011fra\u015fm\u0131\u015f, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar da bu gelenek s\u00fcregelmi\u015ftir. Yaz\u0131n yo\u011funlukla yaylalara \u00e7\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, sonbaharda ise \u015fehre inilmi\u015fir. B\u00f6ylelikle \u015fehir ve g\u00f6\u00e7ebe hayat\u0131 birlikte y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f, s\u00fcrekli g\u00f6\u00e7ebe hayat\u0131 yerine sadece yaz aylar\u0131n\u0131n yaylalarda ya\u015fan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u015fehir hayat\u0131 tercih edilmi\u015ftir. Dada\u015f Dada\u015f , T\u00fcrkiye\u2019de Erzurum denince halk&#8230;<\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"haberistatistik\"><b>Haberin Tarihi:<\/b> 04 A\u011fustos 2013 &#8211; <b>Okunma Say\u0131s\u0131:<\/b>198 defa okundu.<\/div>\n<div class=\"img size-medium wp-image-117 alignleft\"><b><a title=\"\" href=\"http:\/\/www.erzurumname.com\/wp-content\/uploads\/erzurum6-300x201.jpg\" rel=\"prettyPhoto[main]\"><img decoding=\"async\" title=\"Click here to enlarge.\" src=\"http:\/\/www.erzurumname.com\/wp-content\/uploads\/erzurum6-300x201.jpg\" alt=\"erzurum6\" \/><\/a><\/b><\/div>\n<p><b>K\u00fclt\u00fcr ve sanat<\/b><\/p>\n<p><b>Ya\u015fam, \u00f6rf ve adetler<\/b><\/p>\n<p>Erzurumlular y\u00fczy\u0131llarca hayvanc\u0131l\u0131k ve tar\u0131mla u\u011fra\u015fm\u0131\u015f, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar da bu gelenek s\u00fcregelmi\u015ftir. Yaz\u0131n yo\u011funlukla yaylalara \u00e7\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, sonbaharda ise \u015fehre inilmi\u015fir. B\u00f6ylelikle \u015fehir ve g\u00f6\u00e7ebe hayat\u0131 birlikte y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f, s\u00fcrekli g\u00f6\u00e7ebe hayat\u0131 yerine sadece yaz aylar\u0131n\u0131n yaylalarda ya\u015fan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u015fehir hayat\u0131 tercih edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p><b>Dada\u015f<\/b><b><\/b><\/p>\n<p>Dada\u015f , T\u00fcrkiye\u2019de Erzurum denince halk aras\u0131nda akla gelen ilk ifadedir. Dada\u015f kelimesi Erzurum\u2019da ve y\u00f6resinde yerle\u015fik veya men\u015fe-i olarak bu y\u00f6renin insan\u0131n\u0131 ya da \u00f6zellikle bu y\u00f6reye ait bir halk oyunu olan Erzurum barlar\u0131n\u0131 oynayan oyunculardan her birini ifade eder. Bu sebeple dada\u015f ifadesi \u00fczerinde fikir beyan edenler, bunu Erzurum ve bar s\u00f6zc\u00fckleriyle ili\u015fkilendirirler. Genel olarak Erzurum y\u00f6resinde <i>1- Erkek karde\u015f, 2- Yi\u011fit, delikanl\u0131, babayi\u011fit kimse. 3- Mert, cesur. 4- Arkada\u015f, dost.<\/i><sup>[23]<\/sup>anlamlar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca <i>A\u011fabey, bar oynayan delikanl\u0131, Erzurumlu arkada\u015f, hem\u015feri, geni\u015f anlam\u0131 ile Erzurum b\u00f6lgesinin efesi<\/i> <sup>[24]<\/sup> \u015feklinde de ifade edilir. \u00dczerinde \u00e7ok beyan ve a\u00e7\u0131klamalarda bulunulan <i>dada\u015f<\/i> ifadesi, y\u00f6re k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn sembolik s\u00f6yleni\u015f bi\u00e7imidir. \u0130\u00e7eri\u011fi yukar\u0131da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi olduk\u00e7a zengin olup, Erzurum merkezinde, civar il\u00e7e ve k\u00f6ylerinde ya\u015fayan, \u00f6zellikle etnik T\u00fcrk k\u00f6kenli insanlar\u0131n kendi aralar\u0131nda veya onlara ba\u015fkalar\u0131nca yap\u0131lan hitap \u015feklidir. Zaman zaman ki\u015fiye hitaben do\u011frudan s\u00f6ylenilebildi\u011fi gibi, bazen de y\u00fcceltme s\u0131fat\u0131 olarak kullan\u0131l\u0131r. Dada\u015f olmak tarihi kahramanl\u0131klar, dostluklar, sevgi ve sayg\u0131 diyaloglar\u0131, insanlar aras\u0131ndaki sosyal yard\u0131mla\u015fma ve dayan\u0131\u015fman\u0131n adeta alt yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturan en \u00f6nemli unsurdur. Anadolu \u2018da \u00f6zellikle olumlu anlamda Erzurum halk\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lan bu ifade k\u00fclt\u00fcrel i\u00e7erik ta\u015f\u0131r.<sup>[25]<\/sup><\/p>\n<p><b>Halk oyunlar\u0131<\/b><b><\/b><\/p>\n<p>Erzurum denince akla dada\u015f, dada\u015f denince de akla bar gelir.<sup>[26]<\/sup>. <i>Bar<\/i>, <i>Erzurum<\/i> ve y\u00f6resinde oynanan folklorik \u00f6zellikteki halk oyunlar\u0131n\u0131n genel ad\u0131d\u0131r. Bu \u00f6zelli\u011finden dolay\u0131 <i>bar<\/i> kelimesi bilinen s\u00f6zl\u00fck anlamlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda y\u00f6rede\u00a0; \u201c<i>el ele tutu\u015fmak, birliktelik, ba\u011flamak, topluluk, birlikte oynamak<\/i>\u201d gibi manalarda yorumlan\u0131r.<sup>[27]<\/sup> <i>Bar<\/i>, antropologlara g\u00f6re T\u00fcrklerin orta Asya\u2019dan getirdikleri milli bir oyundur. Bu sebepten dolay\u0131 \u00e7ok eski bir ge\u00e7mi\u015fe sahiptir. Ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f nedeninin ise; ya\u015fanan iklim, co\u011frafya ve tarihi olaylar oldu\u011fu ifade edilmektedir.<sup>[27]<\/sup> \u00dcnl\u00fc T\u00fcrk seyyah \u0130smail Habip Sev\u00fck 1943 y\u0131l\u0131nda kaleme ald\u0131\u011f\u0131 <i>Yurttan Yaz\u0131lar<\/i> adl\u0131 eserinde\u00a0; Erzurum \u2018daki halk oyunlar\u0131n\u0131n as\u0131rlardan beri \u201d <i>bar<\/i>\u201d ad\u0131yla an\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u201cdada\u015flar\u0131n\u201d \u201d <i>a\u015fk, sevgi, mertlik, yard\u0131mla\u015fma, kahramanl\u0131k<\/i> \u201d gibi duygular\u0131n\u0131 sembolize etti\u011fini bildirmektedir.<sup>[26]<\/sup> <i>Erzurum<\/i> ili ve y\u00f6resi halk oyunlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok zengin bir b\u00f6lgedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu zenginlik b\u00fct\u00fcn g\u00fczellikleriyle ve asl\u0131na uygun olarak b\u00f6lgede ya\u015fat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>\u201c Bar \u201c terimi, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00f6ncesi T\u00fcrk \u015fair ve yazarlar\u0131n\u0131 farkl\u0131 alg\u0131lamalara da g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sadettin (Sadi) Akatay (1904-1944), \u00fcnl\u00fc \u201c<i>Bar<\/i>\u201d \u015fiirinde <i>bar\u0131<\/i>\u00a0: \u201d <i>kahramanl\u0131k, yi\u011fitlik, erlik destan\u0131 , y\u00fczy\u0131llar\u0131n ard\u0131ndan kopup gelen bir vakar<\/i> \u201d olarak tan\u0131mlarken\u00a0; Nejat \u00dcnal \u201d <i>Bar bir sava\u015f oyunudur yi\u011fitlere yara\u015f\u0131r<\/i> \u201d ifadesini kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<sup>[26]<\/sup> G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, gerek yurt i\u00e7inde ve gerekse yurt d\u0131\u015f\u0131nda d\u00fczenlenen halk oyunlar\u0131 program ve yar\u0131\u015fmalar\u0131na,Erzurum \u2018daki \u201c <i>Halk Oyunlar\u0131 ve T\u00fcrk\u00fcleri Derne\u011fi<\/i> \u201d nin \u201c <i>Halk Oyunlar\u0131 Ekipleri<\/i> \u201d azami \u00f6l\u00e7\u00fcde kat\u0131lmaya \u00f6zen g\u00f6stermekte ve bu anlamda \u00f6nemli ba\u015far\u0131lar elde etmektedir.<sup>[27]<\/sup><\/p>\n<p><i>Erzurum bar\u0131<\/i>\u00a0; <i>erkek ve kad\u0131n barlar\u0131<\/i> olmak \u00fczere iki katagoride oynanmaktad\u0131r. \u0130smail Habip Sev\u00fck \u201d<i>Yurttan Yaz\u0131lar<\/i> \u201d adl\u0131 eserinin \u201d <i>Dada\u015f ve Bar<\/i>\u201d \u2018la ilgili b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde\u00a0; \u201d <i>iyi bilenler taraf\u0131ndan oynan\u0131nca seyrine doyum olmaz<\/i> \u201d dedi\u011fi <i>barlar\u0131n<\/i> oynanma \u015fekli ve s\u0131ras\u0131 ile ilgili olarak\u00a0; <i>\u201d Gergin birer yay gibi duran <\/i><i>dada\u015flar\u0131n<\/i><i> oynad\u0131\u011f\u0131 ilk bar, barba\u015f\u0131n\u0131n elindeki mendili bir bayrak gibi sallad\u0131\u011f\u0131 ve sanki v\u00fccudun ak\u00fcm\u00fclat\u00f6r\u00fcne hareketin elektri\u011fi doldurulmaktaym\u0131\u015f hissini veren<\/i> Ba\u015fbar <i>d\u0131r<\/i>.\u201d<sup>[26]<\/sup> ifadesine yer vermi\u015ftir.<\/p>\n<p><b>K\u0131yafet<\/b><\/p>\n<p>Erzurum ve y\u00f6resinde mahalli k\u0131yafetler g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de bilinmekte ve giyilmektedir. \u00d6zellikle Kad\u0131nlar\u0131n geleneksel giyimi <i>ihramd\u0131r<\/i>. <b>(Ehram) \u0130hram<\/b> genellikle 185 x 215 cm ebad\u0131nda y\u00fcnden \u00f6zel olarak dokunmu\u015f \u00f6rt\u00fcd\u00fcr. \u015eekil ve renk olarak farkl\u0131 z\u00fcmrelere hitap eder.<\/p>\n<p><b>A\u011f\u0131z<\/b><\/p>\n<p>Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu co\u011frafyas\u0131nda konu\u015fulan T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esi\u00a0; g\u00f6\u00e7ler, iklim, co\u011frafya ve dilin kendisine ait \u00f6zelliklerinden dolay\u0131 Anadolu \u2018da \u00e7e\u015fitli a\u011f\u0131zlarla konu\u015fulmaktad\u0131r. <i>Erzurum<\/i> \u2018da kullan\u0131lan T\u00fcrk \u015fivesinin Do\u011fu Anadolu a\u011f\u0131zlar\u0131 i\u00e7indeki konumu (T\u00fcrkoloji) Prof. Dr. Leyla Karahan \u2018\u0131n<sup>[28]<\/sup> \u201c Anadolu A\u011f\u0131zlar\u0131 n\u0131n S\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d (T\u00fcrk Dil Kurumu yay\u0131nlar\u0131: 630, Ankara 1996) adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na g\u00f6re; Erzurum, A\u015fkale, Ovac\u0131k, Narman grubundad\u0131r. \u0130leti\u015fimde ve medyada kullan\u0131lan teknolojik \u00fcr\u00fcnlerin g\u00fcnden g\u00fcne geli\u015fmesi ve artmas\u0131 T\u00fcrkiye genelinde \u0130stanbul a\u011fz\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131na ve y\u00f6resel a\u011f\u0131zlar\u0131n giderek azalmas\u0131na hatta kaybolmas\u0131na sebep olmakta ise de<i>Erzurum<\/i> \u015fehir merkezi il\u00e7e ve k\u00f6ylerinde konu\u015fulan \u015five di\u011fer b\u00f6lgelere k\u0131yasla kendine \u00f6zg\u00fc yap\u0131s\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde korumaktad\u0131r.<\/p>\n<p><b>\u015eenlikler<\/b><\/p>\n<p>Erzurum gelenekleri aras\u0131nda olan 1001 hatimler \u015fehrin en \u00f6nemli \u015fenliklerindendir. \u00d6zellikle Aral\u0131k ay\u0131nda okunmaya ba\u015flayan 1001 hatimler yakla\u015f\u0131k 1 ay s\u00fcrer. T\u00fcm \u015fehir halk\u0131 1 ay i\u00e7erisinde hatimler okur ve 1 ay\u0131n sonunda okunan hatimler Ulucamii\u2019de t\u00fcm halk\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131 ile ba\u011f\u0131\u015flan\u0131r ve Erzurum i\u00e7in dualar edilir. Erzurum\u2019un manevi mimarlar\u0131ndan olan Alvarl\u0131 Efe Hazretlerinin beyitlerinden de okunur.<sup>[29]<\/sup><\/p>\n<p><b>Mutfak<\/b><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><i>Erzurum merkez ve y\u00f6resine \u00f6zg\u00fc yemekler<\/i>\u00a0: Bilinen T\u00fcrk mutfa\u011f\u0131\u2019na ek olarak Erzurum\u2019 un geleneksel mutfa\u011f\u0131\u00a0; Ayran a\u015f\u0131 ( yayla \u00e7orbas\u0131), herle a\u015f\u0131, kesme \u00e7orbas\u0131, pa\u00e7a \u00e7orbas\u0131, \u00e7e\u015fitli t\u00fcrde et yemekleri \u00f6zellikle son y\u0131llarda Erzurum\u2019 un simgelerinden biri haline gelen Ca\u011f kebab\u0131 ( <i>k\u0131rm\u0131z\u0131 et d\u00f6nerin, odun ate\u015finde koyun eti ve \u00f6zel katk\u0131 kar\u0131\u015f\u0131mla haz\u0131rlan\u0131p yatay olarak ate\u015fte pi\u015firilen t\u00fcr\u00fc<\/i>) , kuymak, tereya\u011fl\u0131 peynir helvas\u0131, kurut, h\u0131ngel, tirit, ha\u015f\u0131l, kiri\u015f, \u00e7a\u015f\u0131r, lor dolmas\u0131, kartol pancar\u0131(patates yahnisi), \u00e7e\u00e7 pancar\u0131, \u00e7ortuti pancar\u0131, \u015file, \u015falgam dolmas\u0131, paz\u0131 ve lahana dan yap\u0131lan etli-zeytinya\u011fl\u0131 yemekler, ek\u015fili dolma, evelik dolmas\u0131 ve kuzu kula\u011f\u0131 (bitki) kavurmas\u0131; ebeg\u00fcmeci, pirpirim ( semizotu ) \u2018dan olu\u015fur.<br \/>\n<i>Tatl\u0131lar<\/i>\u00a0;d\u00f6kme tepsi tel kaday\u0131f ve kaday\u0131f dolmas\u0131, burma tatl\u0131s\u0131 y\u00f6renin en bilinen ve sevilen tatl\u0131lar\u0131d\u0131r.<br \/>\n<i>Hamur i\u015fi olarak<\/i>; tatar b\u00f6re\u011fi, eri\u015fte plav\u0131, tereya\u011fl\u0131 su b\u00f6re\u011fi, sini ketesi-i\u00e7li kete-tand\u0131r ketesi , a\u00e7\u0131k ekmek ( <i>lava\u015f<\/i> ) \u2013 pide (<i>tand\u0131rda<\/i>), gugul ( <i>tereya\u011fl\u0131<\/i> ) yap\u0131l\u0131r.<br \/>\nKahvalt\u0131da ve hemen hemen her \u00f6\u011f\u00fcn yemek sonras\u0131 azda olsa t\u00fcketilen g\u00f6\u011fermi\u015f (kerti) lor, civil peynir ve koyun peyniri de y\u00f6rede me\u015fhurdur.<sup>[30]<\/sup><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>K\u00fclt\u00fcr ve sanat Ya\u015fam, \u00f6rf ve adetler Erzurumlular y\u00fczy\u0131llarca hayvanc\u0131l\u0131k&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-996","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/996","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=996"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/996\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":999,"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/996\/revisions\/999"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.erzurumname.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=996"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}